Tiềm năng ấy đến nay vẫn còn ngủ quên, bởi chưa được quan tâm đúng mức. Làm thế nào để đánh thức tiềm năng cây ăn quả ở miền Trung đang là bài toán làm bận lòng các nhà khoa học!

Hội đủ lợi thế

Theo TS Hồ Huy Cường, Viện trưởng Viện Khoa học kỹ thuật nông nghiệp duyên hải Nam Trung bộ, tổng diện tích cây ăn quả trên địa bàn miền Trung không hề nhỏ, khoảng 85.000ha, trong đó xoài 12.500ha, chuối 18.600ha, dừa 26.000ha và một số loại cây mang tính chất đặc thù của vùng như 1.200ha nho tập trung ở tỉnh Ninh Thuận và 26.000ha thanh long tập trung ở tỉnh Bình Thuận.

13-59-13_1
Vườn xoài của ông Nguyễn Ngọc ở xã Cát Hanh (huyện Phù Cát, Bình Định) vào mùa thu hoạch

Đặc biệt, cây ăn quả ở miền Trung không trồng phân bố rải rác, mà chỉ tập trung ở một số tỉnh. Ví như trong toàn vùng có 12.500ha xoài thì tập trung nhiều nhất ở tỉnh Khánh Hòa từ 7.000 – 10.000ha; 2 tỉnh Bình Thuận và Bình Định mỗi tỉnh trồng khoảng từ 1.500 – 3.000ha. Hay như cây dừa có diện tích 26.000ha thì tập trung chủ yếu tại Bình Định với 10.500ha, tiếp theo là Quảng Ngãi 7.000ha, Phú Yên 5.000ha. Thực tế trên vô tình đã hình thành nên vùng sản xuất tập trung.

Bên cạnh hình thành vùng sản xuất tập trung, cây ăn quả ở miền Trung còn hình thành nên bộ giống. Bởi theo phân tích của TS Hồ Huy Cường, miền Trung có 12.500ha xoài nhưng chỉ trồng 3 loại giống, đó là xoài cát Hòa Lộc, xoài Đài Loan và xoài Úc; 18.600ha chuối nhưng chỉ tập trung trồng chuối mốc (chuối sứ); 26.000ha dừa nhưng chỉ trồng 2 giống, dừa xiêm uống nước và dừa ta lấy dầu; 26.000ha thanh long được trồng chủ yếu giống ruột trắng; 1.200ha nho tập trung 2 giống Red Cadinal (nho tím) và NH01-48 (nho xanh); 700ha sầu riêng chỉ 1 loại giống Mongthong; 1.100ha táo chỉ trồng 1 loại táo xanh…

“Việc đã định hình bộ giống là điều kiện thuận lợi để miền Trung phát triển vùng cây ăn quả đồng đều, tập trung”, TS Hồ Huy Cường nhận định.

Ngoài ra, trong quy trình sản xuất cây ăn quả, nông dân miền Trung còn ứng dụng thành thạo các tiến bộ KHKT trên từng loại cây trồng. Ví như từ những năm 2006 – 2008, nông dân Khánh Hòa đã rất rành rõi việc cắt cành những cây xoài giống cũ để ghép mới xoài Úc. Các giải pháp nâng cao năng suất, chất lượng cây ăn quả cũng đã được hình thành trong quy trình sản xuất. Ngoài ghép xoài thay giống, nông dân còn rất giỏi việc xử lý cho xoài ra hoa tập trung và xử lý xoài ra hoa trái vụ, tưới nước tiết kiệm cho xoài để nâng cao năng suất, bao quả xoài ngăn ruồi đục quả tấn công gây hại.

13-59-13_2
Ông Nguyễn Ngọc với vườn xoài 750 cây đang kinh doanh cho thu nhập 300 – 400 triệu đồng/năm

Một lợi thế khác mà cây ăn quả ở miền Trung được thiên nhiên ban tặng là mùa mưa ở đây trái với mùa mưa ở các vùng trồng cây ăn quả trọng điểm là miền Đông Nam Bộ và miền Bắc. Do đó, thời điểm thu hoạch cây ăn quả ở miền Trung trái vụ tự nhiên với các vùng khác nên tránh được cạnh tranh trong khâu tiêu thụ. Khí hậu nắng nóng cũng là lợi thế của cây ăn quả ở miền Trung, vì hiện nay hệ thống thủy lợi không chỉ ưu tiên tưới cho cây lúa mà các đối tượng cây ăn quả, rau màu cây công nghiệp cũng được quan tâm. Hệ thống thủy lợi phát triển càng phát huy ưu thế nền nhiệt độ cao của miền đất nắng nóng. Bởi theo giải thích của TS Hồ Huy Cường, khi nền nhiệt độ cao thì cường độ bức xạ lớn, mà khi cường độ bức xạ lớn thì cây quang hợp nhiều hơn, đây là điều kiện để cây cho năng suất cao và mùa thu hoạch ngắn lại.

“Ở xứ lạnh mùa ra hoa đậu trái của cây ăn quả phải kéo dài đến 6 tháng, nhưng ở miền Trung nhờ nền nhiệt độ cao nên chỉ khoảng 4 tháng rưỡi. Theo kịch bản biến đổi khí hậu, miền Trung sẽ giảm lượng mưa trong mùa nắng, nhờ đó cây ăn quả tránh được nguy cơ bào tử nấm và bào tử vi khuẩn phát sinh gây hại, cây tránh được bệnh”, TS Hồ Huy Cường cho hay.

Cần đánh thức

Hội đủ những điều kiện thuận lợi như trên nhưng thời gian qua cây ăn quả ở miền Trung chưa được xem trọng phát triển thành vùng hàng hóa. Muốn đánh thức tiềm năng cây ăn quả ở miền Trung, theo TS Hồ Huy Cường, việc đầu tiên cần làm là 1 đơn vị khoa học phải đảm nhận nhiệm vụ tổng hợp, xác định được trong vùng đang có những loại cây gì, diện tích bao nhiêu, và chọn ra một số cây chủ lực. Sau đó, đơn vị khoa học phải tổng hợp các tiến bộ kỹ thuật đã được áp dụng hiệu quả trên từng loại cây trồng để xây dựng nên gói kỹ thuật, để sau đó áp dụng rộng rãi vào sản xuất.

“Bên cạnh đó, ngành chuyên môn cũng cần xem lại cây ăn quả ở miền Trung còn có những điểm yếu gì. Ví như với đối tượng xoài Úc, nếu dùng túi bao quả để tránh ruồi đục quả tấn công gây hại thì quả xoài sẽ không lên màu, người tiêu dùng không ưng bụng. Bây giờ cần nghiên cứu dùng túi bao loại nào không ảnh hưởng đến việc lên màu của quả xoài, hoặc nghiên cứu giải pháp không dùng túi bao, nhưng ngăn được lũ ruồi tấn công gây hại.